Sahte (Fake) Mesajlar ve Şehir Efsaneleri (Hoax)

tarafından
724
Sahte (Fake) Mesajlar ve Şehir Efsaneleri (Hoax)

Son yıllarda sahte, uydurma ya da korkutma amaçlı mesajlar çok fazla yaygınlaştı. Bu mesajların sadece Türkiye’de olduğunu düşünüyorsanız yanılıyorsunuz.  Tüm dünyada bu tür mesajlar hızla bir gruptan diğerine paylaşılmakta. Bu yüzden WhatsApp 6 Nisan 2020 tarihinde yanlış bilgilerin hızla yayılmasına yol açan mesajların iletilme sayılarında ciddi artış gözlemlediklerini açıklayarak, mesaj iletilmesine sınırlama getirmiştir. Bu sınırlama öncesinde WhatsApp uygulamasıyla mesajlar beş farklı kişi veya gruba iletilebilirken, sınırlama ile tek seferde sadece bir adet sohbete iletilebilir hale geldi. Tahmin edeceğiniz gibi bu sınırlamanın temel gerekçesi koronavirüs (Kovid-19) krizinde yanlış bilgilendirmeyi önlemeye yönelik olarak düşünülmüştü. 

Korona virüsüne karşı birlikte mücadele edilmesi gereken bu zor günlerde, bazı sosyal medya hesaplarından asılsız iddialar yayıldı ve salgın ile mücadeleyi olumsuz yönde etkiledi. Örneğin, bazı sosyal medya hesapları tarafından il adı, tarih ve saat verilerek Covid-19 için havadan ilaçlama yapılacağı, bu nedenle de vatandaşların pencerelerini kapalı tutması gerektiği bilgisi yayıldı. Resmi kurumlar tarafından bu bilgilerin asılsız olduğuna yönelik açıklamalar yapıldı. Fakat bu resmi açıklamalar asılsız bilgiler kadar hızlı yayılamadı, sonuç olarak bazı vatandaşların tedirgin olmaları kaçınılmaz bir hal aldı.

Genel olarak “uydurma” olarak nitelendirebileceğimiz bu tür mesajların İngilizce’deki karşılığı Fake (sahte, uydurma, düzmece, asılsız) ya da Hoax (şaka, şehir efsanesi, yalancıbilim-pseudosciences) olarak tanımlanmaktadır. Bu mesajların çoğunluğu eğlenmek amacıyla ortaya atılmış olsa da insanları korkutabilmekte hatta tehlikeli olabilmektedir. Zaman zaman da rakip firmalar tarafından bir pazarlama stratejisi olarak kullanılabilmektedir. KFC hakkındaki 2014 yılında ortaya atılan uydurma hikaye yüzünden insanlar KFC’nin önünde gösteri yapmışlardır. Bu mesajlarda sıklıkla “İstanbul’da Falanca nın başına gelmiş” türünden kontrolü yapılamayacak isimler; “CNN ya da Microsoft’dan  (herkes tarafından kabul edilen otorite) bildirildi”; “Tanidığınız herkese gönderin!”; “10 kişiye gönderin 10 gün gün içinde bir mucize yaşayacaksınız” gibi ifadeler kullanılmaktadır.

Diğer bazı asılsız paylaşım örnekleri ise şunlardır:

  • Şu kadar kisiye gonderirseniz, Apple/Alibaba/ size bedava bir tatil/uçak bileti  gönderecek!
  • Uyandigimda buz dolu bir kuvetin icindeydim, ve böbreğim yerinde yoktu!
  • Üzerine oturunca bir acı hissettim, iğnenin yanindaki kağıtta “AIDS’liler arasına hoş geldin!” yazıyordu.
  • Üzerinde bu resim olan pullar LSD içermekte, yalayanları LSD bagimlisi yapıyor!
  • Falanca hastanede yatmakta olan kanser hastasi kıza kartpostal/email/vs gönderin.
  • Windows programınızda virus var; hemen fake.exe dosyasini silin! (Aslında bir sistem dosyasının ismi)
  • Hastaneler birlesmis, ortak bir 444-0911 numarasi edinmisler. (Özel bir şirketin numarası bu halbuki)
  • “Bu e-mail size sans getirmesi icin gonderilmistir.”
  • WhatsApp’ta yayınlanacak Martinelli isimli video açıldığında, virüs telefonlardaki her şeyi yok edecek.
  • Sayin XXX Kayip Esya Bürosu SAMSUNG S8’leri oldukça ucuz bir fiyatdan  satisa cikardi, sizde sipariş vermek icin hemen tiklayin; https://ko.tc/Bkayp
  • Şu maili/mesajı dostlarına gönderirsen Bill Gates Afrika’daki çocuklara şu kadar dolar gönderecek.
  • Sevgili dostlarım, WhatsApp’ın bir uyarısı var. Siz bir mesaj gönderdiğinizde mesajın yanında bir çek (tik) işareti görürsünüz. Bu mesajın gönderildiğini gösterir. Bu tik iki adet olduğunda mesajın yerine ulaştığını maviye dönüştüğünde mesajın okunduğunu gösterir. Bu normal prosestir. Eğer tik üçe adet olursa bu mesajın bir hükümet görevlisi tarafından okunduğunu ve mavilerden biri kırmızıya dönüşmüşse, mesajın incelenmeye alınabileceğini göstermektedir. Lütfen mesajlarınızda tedbirli olun ve bu bilgiyi dostlarınızla paylaşın. 

Whatsapp uygulamasında üç tik  diye bir özellik yok, boşuna üç tik filan aramayın.

Sonuç olarak bir mesajı ya da e-postayı paylaşmayı düşünüyorsanız, diğer kaynaklardan doğrulamaya çalışın. Bir mesajın doğru olup olmadığından emin değilseniz özellikle büyük gruplarda paylaşma konusunda çok hassas davranın. 

Bazı durumlarda, aldatmacaları doğrudan tanıyamayabilirsiniz, bu nedenle internette hızlı bir arama yapmak yardımcı olabilir. Unutmayın sahtekarlıklar şok edici olabilir ve dijital bir orman yangını gibi hızla yayılabilir. 

Kendi gruplarınızda eğlenceli ve komik paylaşımlarda bulunmanızda hiç bir sakınca yok. Sadece hiciv amaçlı, ironik olarak yazılmış bir haberi gerçekmiş gibi paylaşmak gibi bir tehlike olabilir. Çünkü bu amaçla haber yayınlayan bazı yayın kuruluşları olduğunu unutmayın. Örneğin 1988 yılında kurulmuş olan  Onion (Soğan) isimli uluslararası, ulusal ve yerel haberler hakkında makaleler yayınlayan bir Amerikan hiciv dijital medya şirketi bulunmaktadır. Ayrıca Zaytung mizahi ve ironik haberler veren, Türkiye merkezli bir internet sitesidir. Zaytung adı, Almanca’da gazete anlamına gelen “Zeitung” kelimesinden gelir.

Doğru ve komik bilgilerin paylaşıldığı ortamlarda görüşmek üzere.

Kaynak

https://www.theonion.com

https://www.zaytung.com

https://www.buzzfeednews.com/article/janelytvynenko/coronavirus-fake-news-disinformation-rumors-hoaxes

https://faq.whatsapp.com/26000216?lang=tr

http://hoaxbusters.ciac.org

http://www.symantec.com/avcenter/hoax.html

http://www.hoaxbuster.com

http://vil.mcafee.com/hoax.asp

https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/whatsapp-message-martinelli-video-security-how-safe-gold-facebook-latest-a8309091.html