Türkiye’de Pamuk

tarafından
517
Türkiye’de Pamuk

Pamuk bitkisi, yaygın ve zorunlu kullanım alanıyla insanlık açısından, yarattığı katma değer ve istihdam olanaklarıyla üretici ülkeler açısından büyük ekonomik öneme sahip bir üründür. Ayrıca pamuk bitkisi çırçır, tekstil, yağ ve yem, kağıt sanayisi ve biyodizel üretimi gibi geniş bir kullanım alanına sahiptir.

Türkiye gelişen tekstil sektörüne paralel olarak pamuk üretiminde istenilen seviyelere ulaşamaması nedeniyle pamuk ithalatçısı konumundadır. Tüketiminin yaklaşık %50’sini ithalat yoluyla karşılamaktadır. Bu bağlamda pamuk konusunda ülkemizde doğru stratejilerin izlenmesi tekstil sanayisinde yerli ürünlerin kullanımının artması, dışa bağlılığın azalması, pamukta kalite ve standardizasyon konularında iyileşme yaşanması gibi önemli gelişmeler sağlayacaktır.

Pazarlama ve Destekler

Dünyada pazarlama faaliyetleri; borsalar, üretici birlikleri, kooperatifler, özel teşebbüs ve firmalar kanalıyla yürütülmektedir. Pamuğun sanayi ürünü olması nedeniyle ana mekanizmalarca alınan ham ürün ön işlemlerden geçtikten sonra fazla aracı kanal olmaksızın sanayiciye ulaşmaktadır. Pamuk için uygulanan desteklemeler aşağıda sıralanmıştır.

Fiyatlar ve Alımlar Yoluyla Destekleme: Gümrük ve Ticaret Bakanlığı görev ve yetki alanında yer alan Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri değişen ekonomik şartlar karşısında 1963-1994 yılları arasında tarımsal destekleme politikası aracı olarak destekleme alımlarıyla görevlendirilmiştir. 1994 yılında alınan ekonomik tedbirler çerçevesinde, devlet destekleme alımlarını yerine getiren tarım satış kooperatif birliklerinin bu görevi sona erdirilmiş ancak bu yıldan sonra da Birlikler, Hazine kaynaklarından sağlanan düşük faizli kredilerle kamunun yönlendirmeleri doğrultusunda ürün alımlarına devam etmişlerdir.

İhracat Desteği ve İthalatta Korumalar: Geçmiş yıllarda ülkemizde pamuk ihracatını veya ithalatını destekleyen ya da kısıtlayan tedbirler alınmıştır. 1995 yılında pamuk ihracatına 60 Cent/Kg, daha sonra da 12 Cent/Kg tutarında DFİF kesintisi uygulaması getirilmiştir. Ayrıca pamuk ihracatında kota sistemi de uygulanmış, ancak 1996 yılında pamuk ihracatında kesinti ve kota uygulamasından vazgeçilmiştir.

Doğrudan Gelir Desteği: Ödemeler ekilen alan baz alınarak yapılmaktadır. Bu uygulama ürün bazında farklılık taşımamakla birlikte, doğrudan çiftçi gelirini artırmaya yönelik bir ödeme olarak, dolaylı açıdan pamuk üreticisi de bu kapsamda yapılan ödemelerden yararlanmaktadır. Söz konusu destek 2008 yılı itibariyle kaldırılmıştır.

Fark Ödemesi ve Alan Bazlı Destekler: Pamuk üreticilerine prim ödenmesine ilişkin ilk uygulama 1993 yılında Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nca yürütülmüştür. 1993 yılında fark ödeme (prim) sisteminden olumlu sonuçlar alınmasına rağmen uygulamaya son verilmiştir.  1998 yılında tekrar başlatılan sistem günümüze kadar Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından yürütülmektedir

Bulgular

Dünya pamuk ekim alanlarının çoğunluğuna sahip 10 ülke tablodaki gibidir. Türkiye toplam pamuk ekim alanı bakımından dünya genelinde 9. Sıradadır. 2012/13 sezonunda 488bin ha ekim alanına sahip olan Türkiye’nin, 2016/17 sezonunda 415bin ha ekim alanına sahip olacağı öngörülmektedir.

Tablo 1: Dünya Pamuk Ekim Alanları (Bin Ha)

Sıra Ülkeler 2012/2013 2013/2014 2014/2015 2015/2016 2016/2017*
1 Hindistan 11.760 11.650 12.846 11.638 11.076
2 ABD 3.793 3.053 3.783 3.291 3.907
3 Çin 4.975 4.700 4.310 3.793 2.846
4 Pakistan 2.960 2.914 2.958 2.670 2.525
5 Özbekistan 1.285 1.275 1.298 1.272 1.256
6 Brezilya 870 1.010 976 1.007 920
7 Burkina Faso 586 644 661 631 762
8 Türkmenistan 525 545 545 534 545
9 Türkiye 488 451 460 440 415
10 Arjantin 362 506 456 447 300
Diğer 6.268 5.934 5.619 5.440 5.264
Toplam 33.872 32.682 33.912 31.163 29.816

Kaynak: ICAC World Cotton Statistics – Ocak 2017 (*) Tahmin

Dünya geneli lif pamuk verimlerine ait veriler incelendiğinde Türkiye’nin 5. sırada olduğu  görülmektedir. Türkiye 2012/13 sezonunda hektara 1milyon 351 bin kg lif pamuk elde edilen ülkemizde 2016/17 sezonunda hektara 1 milyon 555 bin kg lif pamuk elde edileceği öngörülmektedir.

Tablo 2: Dünya Lif Pamuk Verimleri (Kg/Ha)

Sıra Ülkeler 2012/2013 2013/2014 2014/2015 2015/2016 2016/2017*
1 Avustralya 2.354 2.136 2.228 2.196 1.970
2 İsrail 1.786 1.810 1.786 1.786 1.761
3 Çin 1.467 1.506 1.503 1.427 1.600
4 Meksika 1.511 1.625 1.668 1.449 1.559
5 Türkiye 1.351 1.419 1.573 1.475 1.555
6 Brezilya 1.465 1.520 1.507 1.506 1.537
7 G.Afrika 777 1.172 1.205 1.208 1.195
8 Yunanistan 887 1.120 997 997 1.009
9 Suriye 1.100 976 981 883 983
10 ABD 994 921 939 963 921
Dünya Ortalaması    792 804 781 765 764

Kaynak: ICAC World Cotton Statistics – Ocak 2017 (*) Tahmin

 

Lif pamuk üretim verileri incelendiğinde Türkiye’de üretimin yıllar itibariyle azaldığı görülmektedir. 2012/13 sezonunda 858bin ton olan pamuk üretiminin 2016/17 sezonunda 645bin tona gerileyeceği öngörülmektedir.

Tablo 3: Dünya Lif Pamuk Üretimi (Bin ton)

Sıra Ülkeler 2012/2013 2013/2014 2014/2015 2015/2016 2016/2017**
1 Hindistan 6.095 6.770 6.562 6.240 5.960
2 Çin 7.300 6.929 6.500 5.260 4.553
3 ABD 3.770 2.811 3.553 2.820 3.598
4 Pakistan 2.204 2.076 2.305 1.610 1.824
5 Brezilya 1.261 1.705 1.563 1.550 1.414
6 Avustralya 1.018 890 528 470 1.024
7 Özbekistan 1.000 940 885 860 810
8 Türkiye 858 760 724 640 645
Diğer 3.332 3.402 3.581 1.624 3.939
Toplam 26.838 26.283 26.201 21.074 22.767

Kaynak: ICAC Cotton This Month-Ocak 2017 (*) Tahmin, (**) Projeksiyon

Lif pamuk tüketim verileri incelendiğinde Türkiye’nin toplam tüketimde 4. Sırada olduğu görülmektedir. Tüketimin yıllar itibariyle arttığı ve 2016/17 sezonunda ürettiğinin 2 katından fazlasını tüketeceği öngörülmektedir.

Tablo 4: Dünya Lif Pamuk Tüketimi (Bin Ton)

Sıra Ülkeler 2012/2013 2013/2014 2014/2015 2015/2016 2016/2017*
1 Çin 8.290 7.531 7.520 7.330 7.442
2 Hindistan 4.817 5.042 5.360 5.520 5.191
3 Pakistan 2.416 2.271 2.510 2.220 2.267
4 Türkiye 1.350 1.400 1.486 1.500 1.450
5 Bangladeş 1.023 1.146 1.204 1.324 1.403
6 Vietnam 492 673 875 1.007 1.137
7 ABD 762 773 780 780 718
8 Brezilya 910 879 800 800 697
Diğer 4.504 5.599 3.815 5.911 3.828
Toplam 23.340 23.495 24.350 24.360 24.133

Kaynak: ICAC Cotton This Week-Ocak 2017 (*) Tahmin

Türkiye pamuk ürününde ithalatçı konumundadır. 2012/13 sezonunda 804 bin ton olan lif pamuk ithalatının 2016/17 sezonunda 910 bin ton olacağı öngörülmektedir.

Tablo 5: Dünya Lif Pamuk İthalatı (Bin Ton)

Sıra ÜLKELER 2012/13 2013/14 2014/2015 2015/2016* 2016/2017**
1 Bangladeş 631 987 1.177 1.040 1.362
2 Vietnam 429 691 934 956 1.190
3 Çin 4.426 3.075 1.804 1.180 983
4 Türkiye 804 932 800 920 910
5 Endonezya 683 651 728 782 687
6 Pakistan 470 402 166 420 502
Diğer 2.344 2.180 2.172 2.252 2.097
Toplam 9.709 8.740 7.781 7.550 7.731

Kaynak: ICAC Cotton This Month- Ocak 2017 (*) Tahmin, (**) Projeksiyon

Dünya lif pamuk ihracatında en fazla paya sahip 5 ülke aşağıdaki gibidir. Türkiye’nin pamuk sağlayıcıları  arasında ilk sırada olan ABD dünya genelinde pamuk ihracatı konusunda 1. sıradadır.

Tablo 6: Dünya Lif Pamuk İhracatı (Bin Ton)

Sıra Ülke 2012/13 2013/14 2014/15 2015/16 2016/17
1 ABD 2.836 2.293 2.449 2.290 2.615
2 Hindistan 1.685 2.014 914 980 891
3 Avustralya 1.305 1.037 520 550 849
4 Brezilya 938 485 851 820 677
5 Özbekistan 653 650 550 530 480
Diğer 2.567 2.513 2.524 2.250 2.219
Toplam 9.984 8.992 7.808 7.420 7.731

Kaynak: ICAC Cotton This Week – Ocak 2016 (*) Tahmin, (**) ICAC Türkiye Raporu Aralık 2015

Türkiye’nin lif pamuk ithalat ve ihracat verileri aşağıda verilmiştir.2012 yılında 52 bin ton  olarak gerçekleşen lif pamuk  ihracatı 2016 yılında 76 bin tona ulaşmıştır. 2012 yılında 614 bin ton olan ihracat miktarı ise 2016 yılında 821 bin ton olarak gerçekleşmiştir.

Tablo 7: Türkiye Lif Pamuk İthalat ve İhracatı

                                                                              İHRACAT                İTHALAT
Yıl Miktar

(Bin Ton)

Değer

(Milyon $)

Miktar

(Bin Ton)

Değer

(Milyon $)

2012 52 107 614 1.275
2013 48 100 869 1.681
2014 46 88 913 1.750
2015 48 76 803 1.233
2016 76 124 821 1.238
2015-16 Değişim (%) 58 63 2 0,4

Kaynak: TÜİK

Türkiye’nin pamuk ihracatını hangi ülkelere gerçekleştirdiğine baktığımızda 2016 yılında yapılan toplam pamuk ihracatının %17,9 ‘unun Bangladeş’e gerçekleştirildiği görülmektedir.

Tablo 8: 2016 Yılında Türkiye İhracatının Ülkelere Göre Dağılımı

Sıra Ülke İhracat (Bin Dolar) Payı (%)
1 Bangladeş 22.311 17,9
2 İtalya 12.028 9,67
3 Almanya 8.543 6,87
4 Polonya 8.471 6,81
5 Vietnam 8.426 6,77
6 Hollanda 8.150 6,55
7 Endonezya 7.983 6,42
8 Kayseri Serbest Bölgesi 5.362 4,31
9 Yunanistan 5.288 4,25
10 Mersin Serbest Bölgesi 5.232 4,20
Diğer 32.643 26,23
Toplam 124.442 100,00

Kaynak: TÜİK

2016 yılında Türkiye’ye pamuk ithalatının yapıldığı ülkeler arasında ABD %41,89 ‘luk bir paya sahiptir. Brezilya ve Türkmenistan ile birlikte bu üç ülke Türkiye pamuk ithalatının %70’ini karşılamaktadır.

Tablo 9: 2016 yılında Türkiye İthalatının Ülkelere Göre Dağılımı

Sıra Ülkeler İthalat (Bin Dolar) Pay %
1 ABD 518.926 41,89
2 Brezilya 180.137 14,54
3 Türkmenistan 169.682 13,70
4 Yunanistan 113.176 9,14
5 Burkina Faso 43.610 3,52
6 Suriye 27.046 2,18
7 Hindistan 24.183 1,95
8 Tacikistan 24.111 1,95
9 Özbekistan 17.882 1,44
10 Fildişi Sahilleri 17.427 1,41
Diğer 102.487 8,27
Toplam 1.238.673 100,00

Kaynak: TÜİK

İzmir Ticaret Borsası çalışmalarına göre son 10 yılda kütlü pamuk maliyetleri 0.8 tl ‘den 2.10 tl’ye ulaşmıştır. Birlikler tarafından uygulanan alım fiyatları ise 2016  yılında Tariş için 2.35 tl Çukobirlik için 1.91 tl, Antbirlik için  ise 2.5 tl düzeyindedir.

Tablo 10: Yıllara Göre Kütlü Pamuk Maliyetleri

Yıl 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
Maliyet (TL/Kg) 0,810 0,795 0,875 1,088 1,254 1,71 1,71 1,82 1,96 2,10

Kaynak: İzmir Ticaret Borsası bünyesinde yapılan maliyet araştırması çalışmaları sonuçları

Tablo 11: Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri’nce Uygulanan Pamuk Alım Miktar ve Fiyatları

 TARİŞ PAMUK BİRLİĞİ ÇUKOBİRLİK ANTBİRLİK
YILLAR Miktar

(Ton)

Fiyat (TL/Kg) Miktar

(Ton)

Fiyat (TL/Kg) Miktar

(Ton)

Fiyat (TL/Kg)
2001/02 257.161 0,68 153.309 0,565 28.514 0,680
2002/03 306.532 0,80 122.812 0,655 31.463 0,800
2003/04 249.390 1,01 64.963 0,900 27.960 1,000
2004/05 272.270 0,90 117.075 0,830 15.564 0,900
2005/06 160.428 0,830 74.777 0,740 10.047 0,950
2006/07 166.109 0,920 87.030 0,840 11.579 1,000
2007/08 117.470 1,000 82.707 0,830 10.101 1,110
2008/09 92.261 0,980 65.257 0,820 8.734 1,430
2009/10 28.855 1,018 8.773 0,880 10.017 1,540
2010/11 51.565 2,220 12.249 1,530 21.785 1,920
2011/12 43.800 1,440 35.941 1,590 28.247 1,510
2012/13 11.800 1,49 22.047 1,39 23.628 1,60
2013/14 22.812 1,90 20.590 1,77 17.998 2,05
2014/15 37.149 1,44 25.340 1,45 20.526 1,60
2015/16 23.291 1,85 16.351 1,81 18.156 2,36
2016/17 29.462 2,35 21.233 1,91 17.000 2,50

Kaynak: Gümrük ve Ticaret Bakanlığı

Pamuk sektörüne dair temel sorunlar şunlardır;

  • Ülkemizde pamuk üretimi ihtiyacı karşılama konusunda yetersizdir.
  • Tekstil sektörünün gelişimine paralel olarak pamuk tüketimi hızlı bir artış eğilimi göstermiş ancak üretimde aynı artış hızı yakalanamamıştır.
  • 2016/17 sezonunda lif pamuk üretiminin, tüketimi karşılama oranı % 52 olarak tahmin edilmektedir.
  • Dünya pamuk fiyatlarının yüksek olduğu yıllarda pamuk ihtiyacımızı karşılamanın maliyeti de yüksek olmaktadır.
  • Girdi fiyatlarının artışı üretimi azaltmakta, sürdürülebilirliğini tehdit etmektedir.
  • Küçük ve çok parçalı arazi yapısı makineli hasadın yaygınlaşmasını engellemekte ve yüksek verime rağmen maliyet dezavantajına neden olmaktadır.

Sonuç ve Öneriler

Pamuk sahip olduğu özellikleri ve kullanım alanının genişliği dolayısıyla dünyada üretimi oldukça yaygın tarımsal ürünlerdendir. Türkiye’de pamuk üretiminin tüketimi karşılayamadığı, sonucunda da ithalatın arttığını görülmektedir. Pamuk üretimi tüketimi karşılayacak bir seviyeye getirmek hedeflenmeli, buna göre politikalar geliştirilmelidir. Pamuğun ülke içinde yeterli seviyede, ihtiyaca uygun ve kaliteli olarak üretimi artırılmalıdır. Verilen desteklerin üretim maliyetini düşürücü tedbirlerle desteklenmesi gerekmektedir. Pamukta kirliliğin önüne geçilmeli, kaliteli üretim artırılmalıdır. Tarım arazilerinin toplulaştırılması maliyetlerin düşürülmesi ve makineli hasat açısından önem taşımaktadır.