İşletmelerde Stratejik Analiz

tarafından
444
İşletmelerde Stratejik Analiz

Strateji kelime anlamı olarak ‘‘sevketme, yöneltme, gönderme, götürme ve gütme’’ anlamlarına gelmektedir.  20. Yüzyılın başında askeri bir kavram olarak dilimize yerleşmiş olup, düşmanın ne yapabileceği veya ne yapamayacağını belirleyerek buna göre genel bir plan yapmak, kendi güçlerini yerleştirerek gerektiğinde harekete geçirmek demektir. Dolayısıyla stratejinin amacı, belirsizlik ortamında istenilen sonuçlara ulaşılabilmesini sağlamaktır.

İşletme stratejisi, bir organizasyonun amaç programları, bu programlarda yapılan değişiklikler, kaynakların amaçlara erişmek için kullanılması, kâr yönetimi politikaları, temel uzun dönemli amaçların belirlenmesi, faaliyetlerin bunlara adapte edilmesi ve gerekli kaynakların dağıtılması şeklinde süreç ve faaliyetler bütünü olarak karşımıza çıkmaktadır. Kısaca işletmenin hangi işi yaptığını veya yapmak istediğini, ne tür bir işletme olduğunu veya olmak istediğini tanımlayan amaç, hedef ve görevlerin tümü ve bunları gerçekleştirmek için izlenmesi gereken yöntemlerdir.

İşletme stratejisi oluşturulurken karşılaşılan en önemli süreç Stratejik Analizsürecidir. Stratejik analiz süreci, işletmenin faaliyette bulunduğu genel ve sektörel çevre unsurlarının şimdiki durumunun incelenmesi ve işletme içindeki unsurların değerlendirilmesi ile ilgili bir süreçtir. Stratejik analiz işletmenin amaçlarının tanımlanmasına, bunlara uygun stratejilerin seçilmesine, hem dış çevrenin hem de işletmenin incelenmesine olanak sağlar.

Bir işletmede analiz yapmanın çeşitli yararları bulunmaktadır. Bazı işletmelerde finansman fonksiyonu güçlü iken, bir başkasında pazarlama veya üretim daha güçlüdür. Dolayısıyla, işletmenin üstün ve zayıf yönlerinin belirlenmesinin işletmeye önemli stratejik ve taktik bilgi sağlayacağı açıktır. Ayrıca işletmenin ciddi bir değerlemeye tabi tutulması, çevre ile arasındaki uyumu da kolaylaştıracaktır. Çünkü işletmenin sahip olduğu her üstünlük bir çevre fırsatı için uygun olmayabilir veya her fırsat aynı üstün özelliklere ihtiyaç göstermeyebilir. Bu durum zayıflık ve tehditler içinde geçerlidir. Diğer taraftan maliyetleri düşürme fırsatı, eğitim programı ihtiyacı, dağıtım kanallarında yenilik, karar verme sürecinde yeni bir kritik noktanın ortaya çıkması haberleşme sisteminde değişme gereği, bu analizle ortaya çıkabilir. Bütün bunlar ise yeni stratejilerin oluşturulmasında önemli hususlardır.

İşletmelerde uygulanan bazı stratejik analiz araçları;

Swot Analizi:

Swot analizi Güçlü yönler, Zayıf yönler, Fırsatlar ve Tehditler bölümlerinden oluşur. Bir işletmenin içinde güçlü ve zayıf yanlar bulunur, fırsatlar ve tehditler işletme dışında olan dış çevreyi oluşturan unsurlardır. SWOT analizi, planlamacıların neleri başarabilecekleri ve odaklanmaları gereken yerlerde gerçekçi olmalarına yardımcı olan kolay ama güçlü bir iş stratejisidir.

Şekil 1: Swot Analizi Diyagramı (Türkiye Gıda Sektörü Raporu Örneği, TYDTA, 2010)

PEST Analizi:

PEST analizi, tüm firma ve sektörleri etkileyen dış makro-ortamın bir analizidir. PEST, dış makro-ortamın Politik, Ekonomik, Sosyo-Kültürel ve Teknolojik faktörleri için bir kısaltmadır. PEST faktörlerinin her biri, koşullara bağlı olarak kısıtlamalar veya fırsatlar sunabilir. Şirket tarafından periyodik olarak tanımlanmalı, anlaşılmalı ve analiz edilmeli, böylece optimum performans elde etmek mümkün olabilmektedir.


Şekil 2: Kahve Dünyası Pest Analizi (Alda, 2014)

 Değer Zinciri Analizi:

Değer zinciri, firmadaki hangi faaliyetlerin rekabet avantajına katkıda bulunduğunu belirlemeye yardımcı olur. Firmanın kendini ve yapılanmasını tanıması için departmanların profilini çıkardığı ve arasındaki işleyişini çizmeye yardımcı olan birincil (temel) ve ikincil (destekleyici) faaliyetleri içerir. Bu yöntemle işletmeler süreçler ve departmanlar içerisinde aksayan noktaları belirleyerek iyileştirme çalışmaları yapabilir ve verimliliği artırabilir.

Şekil 3: Değer Zinciri Diyagramı (https://online.visual-paradigm.com/features/)

Beş Kuvvet Analizi:

Beş Kuvvet analizi, şirketlerin endüstri çekiciliğini, trendlerin endüstri rekabetini nasıl etkileyeceğini, bir şirketin hangi sektörlerde rekabet etmesini sağladığını ve şirketlerin kendilerini başarı için nasıl konumlandırabileceklerini değerlendirmelerine yardımcı olmaktadır.

Beş Kuvvet Analizi, ayrıntılı bir iş analizi tekniğinden ziyade küresel bir bakış açısı sunmak için tasarlanmış stratejik bir araçtır. Beş önemli güce dayanan pazar konumunun güçlü yönlerini gözden geçirmeye yardımcı olur. Böylece, Beş Kuvvetler kendi özel işiniz ve birkaç rakipten ziyade tüm piyasa sektörünü incelemede başarılı bir analiz yöntemidir.

Şekil 4: Beş Kuvvet Analiz Diyagramı (https://online.visual-paradigm.com/features/)

Dört Köşe Analiz Diyagramı:

Dört Köşeli Model olarak bilinen Dört Köşeli Diyagram, rakiplerin gelecekteki hareketlerini firmanın kendi stratejik hareketlerine dayalı olarak tahmin ederek, bir rakibin hareket tarzını belirlemeye yardımcı olan stratejik bir analiz aracıdır.

Bir firmanın mevcut stratejisini ve gelecekteki stratejisini belirleme yeteneklerini temel alan diğer öngörücü modellerin aksine, Four Corners modeli rakipleri neyin motive ettiğini anlamaya çalışır. Rakiplerin iç kültürünü, değer sistemini, zihniyetini ve varsayımlarını anlamanın bu eklenmiş boyutu, belirli bir durumda bir rakibin olası tepkilerinin daha doğru ve gerçekçi bir şekilde okunmasına yardımcı olur.

Şekil 5: Dört Köşe Analiz Diyagramı (https://online.visual-paradigm.com/features/)

Kaynaklar:

Alda, B. 2014. Kahve Dünyası Reklam Analizi Proje Sunumu. https://www.slideshare.net/betulalda9/reklam-analizi-42132240. Erişim Tarihi: 5.06.2018.

TYDTA, 2010. Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Yatırım Destek ve Tanıtım Ajansı Türkiye Gıda Sektörü Raporu. https://www.investingaziantep.gov.tr/upload/yazilar/Turkiye-Gida-Sektoru-Raporu-379778.pdf . Erişim Tarihi: 7.06.2018.

https://online.visual-paradigm.com/features/.Erişim Tarihi: 30.05.2018.