Ekonomi Üzerine

tarafından
102
Ekonomi Üzerine

 

Bir ekonomi, bir ülkenin mevcut kaynaklarını (toprak, emek, sermaye ve girişim) tüketicilerin isteklerine ve ihtiyaçlarına karşı dengelemeye çalışan bir sistemdir. Ekonomi, insan ihtiyaçlarını gidermeye yönelen ve çabaları inceleyen sosyal bir bilimdir.

Bir ulusal ekonominin ilgilendiği önemli sorular şunlardır:

  • Ne, ne kadar üretilecek?
  • Nasıl üretilecek?
  • Nerede üretilecek?
  • Ne zaman üretilecek?
  • Kimin için üretilecek?
  • Kaynakların tam kullanımı (tam istihdam) sorunu.

Ekonomide ne gibi mal ve hizmetler üretilecek ve ne miktarda üretilecektir? Bu soru, kaynakların sınırlılığı, tercihler ve fırsat maliyeti kavramlarını içermektedir. İnsan hayatında ve doğada üretim faktörleri sınırlı ve kıt olduğu için üretilebilecek mal ve hizmetler de sınırlıdır. Onun için bir tercih yapılması gerekmektedir. Ekonomi biliminde doğrulardan çok tercihler vardır. Her seçiş bir vazgeçişidir.

Ekonomide mal ve hizmetler nasıl üretilecektir? Ekonomik kar için çok önemli olan teknoloji, üretimde nasıl kullanılacaktır? Bu soru için temelde iki seçenekten söz edilebilir, bunlar sermaye yoğun teknolojiler ve emek yoğun teknolojilerdir. Hangi faktör daha fazla ise, o faktörün fiyatı biraz daha ucuz ve kullanımı daha fazla olacaktır. Sermaye yoğun teknolojide, makine ve elektrik gücün yoğunluğu fazla, emek yoğun teknolojide ise, iş gücünün yoğun olduğu teknolojidir. Örneğin Çin, emek faktörü yoğun olan bir ülkedir. 1950 ve 1950’larda inşa edilen barajlarda az miktarda sermaye teknolojisi, çok miktarda emek gücü (insan gücü) kullanılmıştır. Bunda ki amaç maliyeti ucuz tutup karı artırmaktır.

Üretimine karar verilen mal ve hizmetler ne zaman üretilecek? Bir ürünün üretimi yapılmadan önce, zaman ve ihtiyacını belirlemek daha önemlidir. Örneğin 1980-1990’lı yıllar nüfusun çoğalması, kentleşmenin artması ve beslenme ihtiyacı ile birlikte fabrika, alışveriş merkezleri ve süpermarket ihtiyacının çok yoğun olduğu dönemler olup bu sektöre yönelenler günümüzün tanınmış firmalarına sahiptirler. Aynı şekilde 2000’li yıllarda iletişim (bilgisayar, teknoloji, internet vb.) sektöründeki gelişmeye en yoğun ihtiyaç duyulan dönemdi. Bu dönemde de faaliyet gösterenler, günümüzde tanınmış firmalar arasında yerini almaya başardılar.

Üretimine karar verilen mal ve hizmetler nerede üretilecek? Bu soru en önemli sorulardan biridir. Yer seçiminde, üretimin en düşük maliyette olacağı yer,  satış ve karın en yüksek olacağı yer olmalıdır. Örneğin Arabistan’da mayo-bikini üretim ve satışını yaparsanız zarar kaçınılmaz olur. Bundan dolayı üretim ve satışta yer seçimi önemlidir.

Üretimi yapılacak mal ve hizmetler kimin için üretilecek? Üretimi yapılacak mal ve hizmetler, bütün kesimler göz önünde bulundurup yapmak gerekmektedir. Yani fakir ve zengin kesim dikkate alınarak, ihtiyaçlarına göre üretim yapmak ekonomiyi daha karlı hale getirecektir.

Kaynakların tam kullanımı (tam istihdam) sorunu: İstihdam kelimesinin karşılığı “hizmet ettirmek”tir. İstihsal üretim, müstahsil ise üretici anlamında kullanılmaktadır. Yaygın olarak emek faktörünün üretime dahil edilmesi  anlamında kullanılan istihdam tüm üretim faktörlerinin üretimde kullanılması demektir. Bu sorun, üretimde etkinliği (efficiency) ve verimliliği (productivity) artırmakta çözülebilmektedir.

Planlı Ekonomi, Piyasa Ekonomisi ve Karma Ekonomi

Planlı bir ekonomide hükümet, toplum için tüm kararları alır. Üreticiler sadece ne yapmaları gerektiğini öğretir. Temel faydalar, çoğu kişinin istihdam edilmesi ve çoğu insanın benzer bir temel yaşam tarzının tadını çıkarmasıdır. Bununla birlikte, problemler geniş kapsamlı olabilir: Planlı bir ekonomi kalkınma için çok az bir kapasite sağlar, bu nedenle büyüme ve yatırım sınırlıdır, çünkü hükümet, savunma ücretleri devlet kontrolü gibi diğer alanlarda harcadığı için altyapı genellikle az gelişmiştir. Daha yüksek seviyelerde performans göstermek için daha az motivasyon fiyatlar hükümet tarafından sabitlenmiştir. Tüketiciler genellikle gelişmiş ülkelerde verilen bilgisayar veya cep telefonu gibi lüks malları karşılayamazlar.

Piyasa ekonomilerinde (serbest girişim olarak da bilinir) hükümetin rolü, işletmeleri ve tüketicileri korumak için mevzuat sağlamakla ve tek bir işletme veya kuruluşun rekabeti kısıtlamadığından emin olmakla sınırlıdır. Aynı zamanda (polis ve savunma gibi) önemli hizmetleri de sağlar ve ülkenin para arzının istikrarlı olmasını sağlar. Piyasa ekonomisin ana özellikleri şunlardır: İşletmeler, müşterilerin satın alacağı ürünleri yapmak için kârla motive olurlar, Müşterilerin ürün ve hizmetlere olan talebi, tedarik seviyelerini ve fiyatlandırmayı etkiler, Müşteriler satın almaz ve talep düşmezse, bir işletme daha az üretmeli, daha verimli olmalı ya da alternatif bir ürün üretmelidir. Tamamen serbest piyasa ekonomisine sahip olan ülkelerin bugünkü örnekleri azdır. Tamamen piyasa ekonomisinin çeşitli dezavantajları olabilir. Toplumda eşitsizliğe yol açabilir. Ekonomik kriz dönemlerinde, hükümet müdahalesi olmadan, ülke ekonomisinde önemli bir rolü olan büyük bankalar gibi birçok işletme başarısız olur.

Karma ekonomi ise, hem planlı hem de piyasa ekonomilerinin birleşimidir. Çoğu ülke Birleşik Krallık ve ABD gibi en gelişmiş ülkeler de dâhil olmak üzere karma bir ekonomi göstermektedir. Çin gibi komünist bir ülke bile, devlet ve özel teşebbüsün bir karışımına dayanan bir ekonomiye sahiptir. Bir karma ekonomide, hükümet bazı kaynaklara katkıda bulunuyor ve kontrol ediyor ve piyasa geri kalanını kontrol ediyor.

Mikro Ekonomi ve Makro Ekonomi

Mikro ekonomi: bir ekonomik sektörü oluşturan ekonomik birimler üzerinde yapılan bir çalışmadır. Mikro ekonomik çalışmalar, bir bütünün parçasını oluşturan birim veya birimler üzerinde durulur. “Mikro” küçük anlamında olup küçük ekonomik birimler (Firmalar, piyasalar, ev halkı, tarım işletmeleri) ele alıp incelemektedir.

Makro ekonomi: ekonomi bilimini daha geniş ve bir bütün olarak ele alıp kapsamlı bir şekilde inceler. Yani daha geniş kapsamlı konularla ilgilidir. Makro ekonomi, bir ekonomik sistemde; ekonomik büyüme, enflasyon, işsizlik, GSMH, istihdam vb. makro değişkenlerin işleyişini inceler. Kısaca makro ekonomi ormanla, mikro ekonomi ise tek tek ağaçlarla uğraşmaktadır.